Search This Blog

2010-04-26

Թալեատը` բյուզանդացի



Հայերի ցեղասպանությունը իրականացրել են ոչ թե վայրենի ու քոչվոր թուրքերը, այլ բյուզանդա-հռոմեական եւ հին արեւելյան կայսերական ավանդույթներով կազմակերպված Օսմանյան Կայսրությունը: Ընդ որում, իրականացրեց իր պատմության այնպիսի շրջանում, երբ օսմանյան վերնախավը ակտիվորեն, թեեւ ինչ որ տեղ մակերեսայնորեն արդիականացվում եւ եվրոպականացվում էր (պանթուրքիզմ, ցեղապաշտություն, հեղափոխականություն եւ ազգայնականություն): Բացի այդ ցեղասպանությունը իրականութուն դարձավ, բյուզանդական ժառանգության հավակնորդ երկու կայսրությունների սահմանային գոտում, պայմանավորված երկուսի պայքարով: Լայն պատմական համատեքստում հայերի ցեղասպանությունը մասն էր զանգվածային տեղահանումների, էթնիկ զտումների եւ ջարդերի մի փուլի, որը տեղի էր ունենում Օսմանյան եւ Ռուսական կայսրության սահմանային գոտում նրանց միջեւ ընթացքող պայքարի համատեքստում: Այս մեծ պատմական դրամայի առաջին արարներից էր հյուսիսկովկասյան ժողովուրդների տեղահանումն ու զտումը 19-րդ դարի կեսին, իսկ հետգրությունը` Կարսի պայմանագիրն էր` Մոլոտով-Ռիբենտրոպի պայմանագրի նախատիպը: Պետք է հաշվի առնել նաեւ, որ հայերի ցեղասպանության հիմքում ընկած գաղափարախոսությունը` հայատյացությունը (արմենոֆոբիան) որպես կուռ համակարգ ուներ բյուզանդական ակունքներ, իսկ նոր շրջանում վերաձեւակերպվեց ռուսական եւ վրացական պրավոսլավ պահպանողական միջավայրում, ապա արտահանվեց Օսմանյան կայսրություն Ռուսաստանի թյուրք-թաթար գործիչների կողմից, եւ այսօր էլ ծաղկում է Ադրբեջանում, իսկ ռելիկտայն ձեւով պահպանվում է նաեւ Վրաստանում:
Այպիսով հայերի ցեղասպանությունը լայն համատեքստում դիտված
ա. Հայերի նկատմամաբ բյուզանդական քաղաքականության կատարումն ու ավարտն էր
բ. Օսմանյան կայսրության արդիականության գործոնը նույնպես պետք է հաշվի առնել:
գ. Երկու կայսրությունների սահմանային գոտում տեղի ունեցող պայքարի մասն էր: Այդ գոտում տեղի ունեցած այլ նման դեպքերի հետ ուղիղ կապի մեջ է:
դ. Որպես գաղափարական հիմք ուներ նույն սահմանային գոտում վերաձեււակերպված հին բյուզանդական գաղափարական համակարգված հայատյացությունը:
Այս մտորումների առաջին մասի վերաբերյալ, ավելի մանրամասն` http://ustahrant.wordpress.com/2010/04/26/kayserirum/:
Մնացյալի հիմնավորումը, հետագայում, ըստ հնարավորության եւ պատեհ առիթի:




Circle.Am: Rating and Statistics for Armenian Web Resources

1 comment:

  1. Հրանտ, ասածներդ եթե տեղավորես էսօրվա կոնտեքստում, ի՞նչ եզրակացություններ ա հնարավոր անել

    ReplyDelete