Search This Blog

Loading...

2010-05-07

Հրանտ Նազարյանց` 20-րդ դարասկզբի հայ բանաստեղծ

Վերջապես ավարտեցի դեռ անցյալ տարվանից սկսած ընթերցանությունը` Հրանտ Նազարյանցի բանաստեղծությունները տպված այդ հեղինակի "Ընտրանիում" (2008 Սարգիս Խաչենց հրտարակության կողմից): Ընդհանրապես այս բլոգիս սկզբնական նապատակներից էր նոր հրատարակված հայկական գրքերից իմ տպավորւթյունները կիսելն էր, ինչը ցավոք նոր եմ անում, որովհետեւ էս դպրոցների թեման շատ շեղեց Չարչարենցին:
Հրանտ Նազարյանցը մինչ այժմ մեր մոտ գրեթե անծանոթ հեղինակ էր: Նույնիսկ Ինդրայի կամ Եղիա Դեմիրճիբաշյանի մասին ինչ որ բաներ լսել էինք, բայց Նազաևրյանցը գոնե իմ համար լրիվ նոր անուն էր: Հեղինակի մասին չեմ պատմի, որովհետեւ այդ ինֆորմացիան կարող եք ինքնուրույն գտնել: Ասեմ, որ դարասկզբի Պոլսի պոեզիայի առաջատար դեմքերից էր:
Տպավորություններս երկակի են: Որպես վարպետ Նազարյանցն իրոք բարձրագույն մակարդակի է: Կարող է ոչ միայն մրցել, այլեւ հաճախ հեշտությամբ հաղթել մեր ճանաչված պոետներին: Իմ սիրված պոետների տիպից է, որոնց համար ձեւական կողմը առաջնային է, որոնք գրում են լեզվի միջից եւ ոչ էնքան իրենք են արտահայտվում, որքան լեզուն խոսացնում, լեզվի մեջ թաքնված իմաստները վերհանում: Իմ կարծիքով սա պոեզիայի բարձրագույն տիպն է, ու իմ ճանաչած հայ պոետներից Նարեկացուց բացի, գուցե միայն Մեծարենցին հիշատակեմ էս շարքում, մեկ էլ, իհարկե նույն Ինդրային: Համաշխարհային անուններից` Ռիլկե, Մանդելշամ, Բրոդսկի եւ այլոք (բայց որ, օրինակ, Խլեբնիկով, որի մոտ լեզվի հետ խաղը չափից ավելի բացահայտ է: Դա էլ է շատ հետաքրքրիր, բայց դա ուրիշ դեպք է): Նազարյանցի մոտ կա ե՛ւ պոեզիայի երաժշտական կողմը` հնչյունների, ռիթմի ուշադիր ընտրություն, ե՛ւ "նկարչական"` անսապեսլի պատկերներ, իմպրեսիոնիստական երանգներ եւ այլն: Սա մի կողմից:
Մյուս կողմից, իմ անձնական, բայց, կարծում եմ, թերեւս նաեւ ոչ միայն անձնական տեսակետից, Նազարյանցը շատ ուշ է հայտնվում: Եթե անձնականի մաիսն խոսեմ, ապա սիմվոլիզմի նկատմամաբ երբեմնի հակումս գրեթե ի սպառ վերացել է, եթե չասեմ փոխվել է հակառակի: Իսկ Նազարյանցը սիմվոլիստ է, թեեւ նաեւ Մարինետիի Ֆուտուրիզմի մանիֆետսի թարգմանինչն է հայերեն: Ու եթե նրա պոեզիայի ձեւական կողմը հաճախ կարող է բավարարել ամենանրբին ճաշակը, էլ չեմ ասում իմ պես սովորական ճամփորդին, ապա բովանդակության առումոն նա գրեթե ոչինչ չունի ասելու ինձ:
Վախենամ թե ոչ միայն ինձ: Այսինքն` հաստատ կան մարդիկ, որոնց Նազարյանցը կունենա նաեւ բովանդակային ասելիք հենց այսօր: Բայց վախենամ, թե դա ավելի շուտ լինեն կեղծ եւ նուշացած նեոռոմանտիզմով տառապող արվեստի քրմերը: Նրանց համար կարող է շատ գայտակղիչ լինել Նազարյանցի էլիտարիստական պոզաները: Բայց եթե Նազարյանցին որպես ձեւի իսկական վարպետ դա կարելի է ներել, ապա անտաղանդ բայց միայնակ հանճարների դեպքում ավելի շատ ցանկալի է բուժման ենթարկել: Բայց ամեն դեպքում, կարում եմ, չի կարելի այս նորահայտ անունը առանց պայքարի զիջել քրմական դասին:
Եթե հաշվի առնենք, որ սովետական ընթերցողի ճաշակը շատ ուժեղ է փչացվել հատկապես 40-80-ական թթ-ի սովետական պոեզիայի շնորհիվ (առանձին բացառություները հաշիվ չեն), եթե հաշվի առնենք, որ պոեզիան այսօր էլ շատերը հասկանում են որպես ուղղակի խելոք ու լավ մտքեր հանգավորելու ու ասմունքելու արվեստ, ապա այսօր էլ Նազարևյանցի նման լեզվի տքնաջան արհեստավորների գործը կարող է կարեւոր դեր կատարել պոեզիայի իրական իմաստը վերադարձնելու համար: Իրականում բանաստեղծությունն այն ոլորտն է, որը չի զիջում փոիլիսոփայությանը լեզվի եւ իմաստների հետ աշխատանքի իր լրջթւթյամբ: Խոսքը բնավ բարդության կամ պարզության մասին չէ: Նազարյանցը գրում է "բարդ", բայց դա չէ նրա գաղտնիքը: Գաղտնիքը այն է, որ եթե գրում ես բանաստեղծություն ապա միշտ պետք է կարողանաս պատասխանել հետեւյալ հարցին` ինչու նույնը չես կարող գրես արձակ: Եթե կարող ես գրես արձակ, ուրեմն պոեզիադ` պոզա է: Վերածեք ցանկացած բանաստեղծություն` արձակի: Եթե նորմալ ու հանիստ ստացվի, կարելի է անտեսել դա:
Եւ ամեն ինչիցբացի Նազարյանցի, ինչպես եւ այլ րեւմտահայ գրողների գիրքը հայոց լեզվիկենդանի դասագիրք է: Խնդիրը ոչ թե այն է, որ տեքստերը արեւմտահայերեն են, այլ այն, որ բազմաթիվ բառեր, որոնք ընդհանւր են երկու գրական լեզուների մեջ մենք ուղղակի չգիտենք: Եվ Նազարյանցի նման բանաստեղծների ընթերցումը լավ առիթ է այդ բացը լրացնելու` բառարանների մեջ նայելու համար:


Հ.Գ. Կոստան Զարյանի քնարերգությունները դեռ կարդում եմ: Երբ ավարտեմ, իսկ դա շուտ չի լինի, հաշվի առնելով ծայրահեղ դանդաղ տեմպերս, կգրեմ նաեւ դրանց մասին: Սա նույնպես հայ պոեզիայի պատմութան կարեւոր բացի լրացում է:
Հ.Հ.Գ Ի դեպ Նազարյանցի մասին կա միայն իտալական Վիքիպեդիայում: Նա հայտնի է եղել նաեւ Իտալիայում, ուր 1913-ից հետո ապրել է:


Չարչարենց:





1 comment:

  1. dear Չարչարենց,
    I am Carlo Coppola and I'm the secretary of Hrand Nazariantz Study Center in Bari (Italy). I would contanct you about Nazaryantz, and His literary production.
    this is my email caroluscoppola@gmail.com
    centrostudihrandnazariantz@gmail.com.

    thak you Carlo

    ReplyDelete